Złoto: co kupujesz, od czego zależy cena i jakie koszty ponosisz?

Złoto możesz mieć jako sztabkę lub monetę albo jako instrument notowany na giełdzie. W obu przypadkach na wynik składają się zmiana ceny i koszty, bo złoto nie daje odsetek ani dywidend.

To wyjaśnienie, nie zachęta do zakupu.

Na początek: zapisz, kiedy możesz potrzebować tych pieniędzy i co zrobisz, jeśli ich wartość spadnie o 30%. W przeglądzie możliwości zestawisz złoto z innymi formami oszczędzania i inwestowania.

Co kupujesz: sztabkę, monetę albo instrument na giełdzie

Ustawa o VAT nazywa złotem inwestycyjnym m.in. sztabki o próbie co najmniej 995 tysięcznych, czyli z co najmniej 99,5% czystego złota. Są nim też złote monety o próbie co najmniej 900 tysięcznych (90%), jeśli spełniają dodatkowe warunki ustawy. Takie złoto kupujesz bez VAT (art. 121–122 ustawy o VAT).

Instrument na złoto kupujesz przez rachunek maklerski. ETC (z ang. exchange traded commodities, czyli surowce notowane na giełdzie) to według Giełdy Papierów Wartościowych (GPW) instrument dłużny, który działa podobnie jak ETF, czyli fundusz notowany na giełdzie. ETC na złoto jest zwykle zabezpieczony złotem przechowywanym w skarbcu. To nie fundusz, tylko dług emitenta, czyli firmy, która wydała ten papier. Jak jest zabezpieczony i co się dzieje, gdy emitent ma kłopoty, opisują prospekt i dokument z kluczowymi informacjami (KID).

ETF może odwzorowywać cenę złota przez kontrakty terminowe, czyli umowy kupna lub sprzedaży w określonym terminie po cenie ustalonej z góry (Komisja Nadzoru Finansowego, KNF). Bywa też tak zbudowany, żeby zmiany kursu walut nie wpływały na wynik (lista GPW). Dlatego jego wynik może odbiegać od ceny złota w złotych. Niektóre ETF-y mają złoto w nazwie, a kupują akcje spółek wydobywających złoto. Co kupuje fundusz, opisuje KID w części „Co to za produkt?”.

Od czego zależy cena i jak mocno może spaść

Na świecie cenę złota podaje się zwykle w dolarach za uncję (około 31 g), a inwestor w Polsce przelicza ją na złote. Cena w złotych zależy więc od ceny w dolarach i od kursu dolara (sprawozdanie finansowe Narodowego Banku Polskiego, NBP, za 2023 r.).

Według tego sprawozdania uncja złota kosztowała na koniec 2022 r. 1812,35 dolara, a rok później 2062,40 dolara, czyli o 13,8% więcej. Kurs średni dolara w NBP spadł w tym czasie z 4,4018 do 3,9350 zł, czyli o 10,6%. Spadek kursu dolara zniósł więc większość tego wzrostu: według ceny grama publikowanej przez NBP złoto zdrożało w 2023 r. w złotych tylko o 1,4%.

NBP publikuje cenę 1 grama czystego złota. To punkt odniesienia, a nie cena w sklepie.

Roczne zmiany ceny złota w złotych, 2013–2025. Rok 2013 liczony od 2 stycznia, pierwszej ceny w archiwum NBP. Zmiany obejmują też wahania kursu złotego. Źródło: NBP, ceny złota 2013–2025; obliczenia własne.

Najwyższą cenę z 2013 r., 170,34 zł z 23 stycznia, przekroczono dopiero 28 czerwca 2016 r., czyli po ponad trzech latach. Duże wahania zdarzają się też w trakcie roku: 3 marca 2026 r. gram kosztował 624,92 zł, a 2 lipca 481,76 zł, czyli o 22,9% mniej.

Jakie koszty ponosisz i jaki podatek zapłacisz

Sprawdź u sprzedawcy cenę sprzedaży i cenę odkupu tego samego produktu: różnica między nimi to koszt, który ponosisz od razu po zakupie. Ustawa o VAT uznaje monetę za złoto inwestycyjne także wtedy, gdy jej cena przekracza wartość zawartego w niej złota nawet o 80%.

Fikcyjny przykład: pan Bogdan ma 63 lata. Załóżmy, że kupuje monetę za 2600 zł, a sprzedawca odkupiłby ją tego samego dnia za 2420 zł. Od razu straciłby więc 180 zł, czyli 6,9% wydanej kwoty. Żeby odzyskać 2600 zł, cena odkupu musi wzrosnąć o 7,4% (180 zł ÷ 2420 zł). Jeśli przez 3 lata płaci 150 zł rocznie za skrytkę bankową, wydaje łącznie 3050 zł. Żeby je odzyskać, cena odkupu musi wzrosnąć o 26,0% (630 zł ÷ 2420 zł).

Sprawdź też, czy i do jakiej kwoty polisa mieszkania obejmuje złoto, a jeśli trzeba rozszerzyć ochronę, ile to kosztuje. Przy ETC i ETF płacisz prowizje firmie, która pośredniczy w składaniu zleceń, a czasem także opłatę za prowadzenie rachunku. Sprawdź je w cenniku tej firmy. Koszty samego instrumentu znajdziesz w KID, w części „Jakie są koszty?” (KNF).

Sprzedaż sztabki lub monety przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca zakupu, wykazujesz w PIT-36, także gdy masz stratę. Podatek według skali płacisz od dochodu, czyli od różnicy między ceną sprzedaży a kosztem zakupu. Późniejsza sprzedaż nie podlega PIT (Ministerstwo Finansów). Zysk ze sprzedaży ETC lub ETF rozliczasz jak sprzedaż papierów wartościowych: 19% od dochodu, w PIT-38. Zasady podatkowe podajemy według stanu na 17 października 2026 r.; aktualne znajdziesz na podatki.gov.pl.

Jak odzyskać pieniądze

Sztabkę lub monetę sprzedajesz firmie prowadzącej skup albo innej osobie, po cenie, którą zaproponuje kupujący. ETC i ETF sprzedajesz na giełdzie w czasie sesji, przez rachunek maklerski, po bieżącej cenie i z prowizją (GPW). Nikt nie gwarantuje ceny w dniu, w którym będziesz potrzebować pieniędzy.

Czego nie obejmują gwarancje i na jakie pułapki uważać

Gwarancja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG) nie obejmuje złota, także kupionego w banku czy trzymanego w skrytce bankowej. Złoto w domu można stracić przez kradzież: policja ostrzega, że łupem złodziei są kosztowności, czasem nawet te w sejfach. Przy ETC i ETF w ograniczonym zakresie działa system rekompensat, ale tylko wtedy, gdy firma prowadząca rachunek maklerski upadnie albo nie może oddać klientom ich pieniędzy i papierów. Nie chroni przed spadkiem ceny ani przed kłopotami emitenta ETC.

CFD to nie zakup złota. Kto ma kontrakt na różnicę cen (CFD), nie staje się właścicielem złota. Wpłaca tylko depozyt, czyli część wartości kontraktu, a zysk lub strata liczą się od całej tej wartości. To tzw. dźwignia finansowa (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, ESMA). Według decyzji KNF przy złocie klient detaliczny wpłaca co najmniej 5% wartości kontraktu. Klient, któremu firma przyzna status klienta doświadczonego, może wpłacić nawet 1% (stan na 17 października 2026 r.). Przy depozycie 5% zmiana ceny złota o 1% zmienia wynik o 20% depozytu, a przy depozycie 1% o cały depozyt. Firma oferująca CFD musi podawać, jaki odsetek rachunków klientów detalicznych przynosi straty.
„Inwestycja w złoto” z obietnicą zysku. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) ostrzegał, że organizatorzy takich ofert obiecują „zyski” ze złota, którego mogą nie mieć. Sprawdź firmę w rejestrach i na liście ostrzeżeń publicznych KNF; brak wpisu nie oznacza, że oferta jest uczciwa.
Podrobione sztabki i monety. Zdarzają się podróbki łudząco podobne do sztabek i monet ze znanych mennic, czasem wypełnione tańszym metalem (Główny Urząd Miar). Uważaj na cenę wyraźnie niższą niż cena złota publikowana przez NBP i na pośpiech. Przy wątpliwościach okręgowy urząd probierczy może za opłatą zbadać sztabkę lub monetę (art. 36 Prawa probierczego).

Złoto a IKE, IKZE i OKI

Sztabek ani monet nie można trzymać na indywidualnym koncie emerytalnym (IKE) ani na indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego (IKZE). Ustawa pozwala prowadzić te konta tylko na podstawie umowy z bankiem, dobrowolnym funduszem emerytalnym, firmą maklerską, funduszem inwestycyjnym albo zakładem ubezpieczeń (art. 8). Na IKE lub IKZE w firmie maklerskiej możesz kupić notowany ETC lub ETF na złoto, jeśli instytucja go udostępnia.

Sztabek i monet nie ma też na liście aktywów osobistego konta inwestycyjnego (OKI), które będzie można założyć od 1 stycznia 2027 r. (art. 2 ustawy o OKI). Notowany ETC lub ETF może być aktywem OKI, jeśli instytucja go udostępnia. Zyski na OKI nie są objęte podatkiem dochodowym. Co roku płaci się jednak podatek od średniej wartości aktywów nieobjętych zwolnieniem (w 2027 r. 0,85%), także w roku ze stratą. Zwolnienie obejmuje tylko aktywa wymienione w art. 26 ustawy, głównie obligacje, akcje i pieniądze w złotych oraz niektóre fundusze. Instrumentów na złoto ustawa tam wprost nie wymienia: zapytaj instytucję, czy zwolnienie je obejmuje. Ulga podatkowa nie chroni przed spadkiem ceny. Zasady opisujemy według stanu prawnego na 17 października 2026 r.

Czym różnią się te konta, opisuje tekst „PPK, PPE, IKE, IKZE i OIPE: czym się różnią i z czego korzystasz?”.

Co pokazuje mapa zależności i czego nie mówi

Mapa zależności pokazuje, ile na koniec 2025 r. byłaby warta kwota rozłożona na początku 2007 r. na gotówkę, obligacje skarbowe i złoto. W tym okresie najwyższy słupek ma złoto. To wynik jednego okresu z dużymi wahaniami, a nie prognoza. KNF przypomina, że dobre wyniki z przeszłości nie gwarantują zysków w przyszłości.

Przy słupku złota mapa podaje najsłabszy rok: −29,8% w 2013 r. Liczy go od końca 2012 r., z ceny w dolarach z rynku londyńskiego przeliczonej po kursie NBP. Wykres wyżej zaczyna się 2 stycznia 2013 r., od pierwszej ceny w archiwum NBP, dlatego pokazuje −29,5%.

Wynik zależy też od końca okresu. Na koniec 2023 r. gram złota kosztował według NBP 260,53 zł, a na koniec 2025 r. 505,12 zł. Gdyby mapa kończyła się na 2023 r., słupek złota byłby prawie o połowę niższy. Mapa pokazuje dane roczne, więc nie widać na niej spadków w trakcie roku. Nie uwzględnia też różnicy cen kupna i sprzedaży, przechowania ani podatku.

Jedno ćwiczenie przed decyzją

Jeśli bierzesz złoto pod uwagę, rozpisz w karcie porównania przykład pana Bogdana dla kwoty, o której myślisz. Wpisz cenę zakupu, cenę odkupu tego samego dnia i koszt przechowania przez planowany czas. Dopisz, czy spadek ceny o 30%, podobny do tego z 2013 r., zmieniłby Twój plan. Zapisz też, skąd weźmiesz pieniądze na nagły wydatek, jeśli sprzedaż trzeba będzie odłożyć. Brakujące dane zapisz jako pytania, nie jako zero.

Potem wróć do tekstu o celu i zasadach porównywania i sprawdź koszty, podatki, ryzyko i dostęp.

Pierwsze kroki i budżet

Ochrona i pomnażanie

Świadome inwestowanie