Procent składany działa wtedy, gdy odsetki nie są wypłacane, tylko dopisywane do oszczędności. Publikacja edukacyjna Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF) nazywa to kapitalizacją: odsetki są naliczane i dopisywane do kapitału, czyli do kwoty, od której liczy się odsetki. W kolejnym okresie odsetki liczy się od większej kwoty, czyli także od wcześniejszych odsetek.
Wynik zależy od założeń: stopy, czasu, częstotliwości kapitalizacji, podatku i opłat. Poniżej sprawdzisz je na fikcyjnych przykładach.
Na początek: przy każdym wyniku zapisz osobno sumę własnych wpłat i odsetki. Jeśli dopiero ustalasz, ile możesz odkładać, zacznij od tekstu o regularnym oszczędzaniu.
Odsetki proste i składane: dwa lata na przykładzie
Załóżmy jednorazową wpłatę 1000 zł, stałą stopę 5% w skali roku i dopisywanie odsetek raz w roku. Pomijamy podatek, opłaty i inflację.
Po pierwszym roku odsetki wynoszą 50 zł, a saldo 1050 zł. W drugim roku 5% liczy się już od 1050 zł, więc odsetki wynoszą 52,50 zł, a saldo 1102,50 zł. Łącznie to 102,50 zł odsetek.
Przy odsetkach prostych odsetki za każdy rok liczy się tylko od początkowych 1000 zł: 2 × 50 zł = 100 zł. Różnica 2,50 zł to odsetki od odsetek, czyli 5% od 50 zł dopisanych po pierwszym roku. Według tej publikacji UKNF odsetki proste stosuje się najczęściej przy terminach do roku, a składane zwykle przy dłuższych.
Znaczenie ma też częstotliwość kapitalizacji. Przy tej samej stopie 5% w skali roku, ale z kapitalizacją co miesiąc, 1000 zł po roku daje 1051,16 zł zamiast 1050 zł.
Co zmienia czas
Po dwóch latach różnica wynosi tylko 2,50 zł. Z czasem rośnie, bo odsetki od odsetek też zarabiają w kolejnych latach.
Z czego składa się wynik po 5, 10, 20 i 30 latach. Fikcyjny przykład, założenia: 1000 zł bez dopłat i wypłat, stała stopa 5% w skali roku, kapitalizacja raz w roku, przed podatkiem i opłatami. Źródło: obliczenia własne; wyniki ze wzoru zaokrąglone do grosza na końcu, więc przy zaokrąglaniu każdego dopisania odsetek mogą różnić się o kilka groszy.
Po 30 latach odsetki od odsetek (1821,94 zł) są większe niż odsetki od samej kwoty początkowej (1500 zł). Ten wynik wymaga jednak, żeby przez 30 lat stopa się nie zmieniła, nikt nie wypłacał pieniędzy, a od odsetek nie pobierano podatku ani opłat. Przy podatku 19% pobieranym co roku odsetki od odsetek po 30 latach wyniosłyby 1075,50 zł, czyli mniej niż 1215 zł odsetek od samej kwoty początkowej. Sam czas nie gwarantuje zysku.
Wpłaty i odsetki to różne części wyniku
Załóżmy regularną wpłatę 100 zł na koniec każdego miesiąca, stałą stopę 5% w skali roku i dopisywanie odsetek co miesiąc, jak w kalkulatorze. Pomijamy podatek, opłaty i inflację.
- Po 5 latach: wpłaty 6000 zł, saldo 6800,61 zł, w tym 800,61 zł odsetek.
- Po 10 latach: wpłaty 12 000 zł, saldo 15 528,23 zł, w tym 3528,23 zł odsetek.
Dwa razy dłuższy okres daje dwa razy większą sumę wpłat, ale ponad cztery razy więcej odsetek. Mimo to większość salda po 10 latach to własne wpłaty: 12 000 zł z 15 528,23 zł. Dlatego porównując scenariusze, zapisuj sumę wpłat osobno: wyższe saldo może wynikać głównie z tego, że wpłacono więcej.
Granice uproszczonego modelu
Przykłady wyżej pomijają cztery rzeczy, które w praktyce zmieniają wynik.
Podatek. Od odsetek z rachunku i z innych form oszczędzania pobiera się podatek w stałej wysokości 19%, tzw. zryczałtowany (art. 30a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, stan na 17 października 2026 r.). Stawkę podaje też Ministerstwo Finansów. Pobiera go płatnik, np. bank, gdy wypłaca odsetki albo oddaje je do Twojej dyspozycji (art. 41 ust. 4 tej ustawy). Jeśli dzieje się to przy każdym dopisaniu odsetek, dalej pracuje tylko kwota po podatku. W przykładzie z 1000 zł po 30 latach zostaje wtedy 3290,50 zł zamiast 4321,94 zł. Odsetek jest o ok. 31% mniej, a nie o 19%, bo pobrany podatek nie zarabia w kolejnych latach.
Saldo przy odsetkach prostych, składanych i składanych po podatku przez 30 lat. Fikcyjny przykład, założenia: 1000 zł bez dopłat i wypłat, stała stopa 5% w skali roku, kapitalizacja raz w roku, bez opłat. Saldo to kwota początkowa razem z odsetkami. Linia przerywana: podatek 19% (stan na 17.10.2026) pobierany przy każdym dopisaniu odsetek; pozostałe linie przed podatkiem. Źródło: obliczenia własne; wyniki ze wzoru zaokrąglone do grosza na końcu.
Niektóre konta i programy emerytalne mają, po spełnieniu warunków z ustaw, inne zasady podatkowe. Od 1 stycznia 2027 r. dojdzie osobiste konto inwestycyjne (OKI). To nie jest konto emerytalne: wpłaty i wypłaty będą możliwe w dowolnym momencie. Od dochodów z pieniędzy i inwestycji zgromadzonych na OKI, także od odsetek, nie będzie pobierany podatek dochodowy. Zamiast niego od średniej wartości tych pieniędzy i inwestycji, której nie obejmie zwolnienie z ustawy, będzie pobierany podatek od wartości aktywów: w 2027 r. 0,85% (ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych; komunikat Ministerstwa Finansów). Szczegóły opisuje tekst o kontach i programach emerytalnych oraz OKI.
Inflacja. Saldo w złotych nie mówi, ile za nie kupisz. Kalkulator przyjmuje jedną stałą inflację, a ceny zmieniają się w różnym tempie. Według Głównego Urzędu Statystycznego w grudniu 2015 r. ceny były o 0,5% niższe niż rok wcześniej, a w grudniu 2022 r. o 16,6% wyższe. Więcej w tekście o inflacji.
Zmienna stopa. Stała stopa przez 30 lat to założenie, a nie obietnica. Publikacja UKNF zwraca uwagę, że oprocentowanie rachunku oszczędnościowego może obowiązywać np. tylko przez pierwsze 3 miesiące, a lokata odnawiana automatycznie może dostać niższe oprocentowanie. Przy wielu formach inwestowania nie ma z góry ustalonej stopy, a według UKNF każda inwestycja wiąże się z ryzykiem poniesienia strat.
Opłaty. Opłata liczona od wartości oszczędności działa jak procent składany, tylko w drugą stronę. Załóżmy opłatę 1% wartości raz w roku, po dopisaniu odsetek: z 1000 zł po 30 latach zostaje 3196,94 zł zamiast 4321,94 zł, jeszcze przed podatkiem.
Porównaj dwa okresy w kalkulatorze
W kalkulatorze ustaw miesięczną wpłatę, przykładową stopę i czas 5 lat. Inflację zostaw bez zmian. Zapisz sumę wpłat, efekt naliczania odsetek i kwotę po podatku. Potem zmień tylko czas na 10 lat i zapisz te same trzy liczby. Porównaj, ile razy wzrosła suma wpłat, a ile razy efekt naliczania odsetek.
Kalkulator liczy inaczej niż przykład z 1000 zł. Nie ma pola kwoty początkowej, zakłada wpłaty na koniec każdego miesiąca i dopisywanie odsetek co miesiąc. Podatek odejmuje raz, na końcu, od wszystkich odsetek. Gdy podatek jest pobierany przy każdym dopisaniu odsetek, wynik jest nieco niższy. Przykład: 100 zł miesięcznie przez 10 lat przy 5% to w kalkulatorze około 14 858 zł po podatku, a przy poborze co miesiąc około 14 764 zł. Narzędzie nie uwzględnia też opłat, przerw we wpłatach ani zmian stopy.
Odsetki, podatek i inflację w jednym rachunku pokazuje przykład krok po kroku. Wiedzę sprawdzisz w quizie o inflacji i procencie składanym.
Źródła
- UKNF — Ryzyko stopy procentowej dla klientów instytucji finansowych (2021)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592
- Ustawa z 3 lipca 2026 r. o osobistych kontach inwestycyjnych, Dz.U. 2026 poz. 1098
- Ministerstwo Finansów — Osobiste Konta Inwestycyjne: nowa możliwość inwestowania i oszczędzania
- Ministerstwo Finansów — Stawki i limity PIT
- GUS — Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 r.
- UKNF — Wybieram fundusze
