Poduszka bezpieczeństwa to zapas na okres, w którym zwykłe wpływy nie wystarczają na niezbędne wydatki. Taki okres może przyjść po utracie pracy, przy mniejszej liczbie zleceń albo po dużym nieplanowanym rachunku. Jednej kwoty dla wszystkich nie ma. Wielkość zależy od kosztu miesiąca niezbędnych wydatków, zmienności dochodów i liczby osób utrzymywanych z budżetu.
Taki zapas ma swój koszt. Zbieranie zwykle trwa miesiącami, a odkładane pieniądze nie trafiają w tym czasie na inne cele. Ile odsetek dają pieniądze, po które można szybko sięgnąć, i jak na zapas wpływa wzrost cen, wyjaśnia tekst o pierwszym zapasie. Pieniędzy odkładanych na znane opłaty roczne albo na wyjazd nie wliczaj do poduszki: to osobne cele.
Na początek: policz niezbędne wydatki jednego miesiąca w checkliście budżetu, a jeśli nie masz jeszcze żadnego zapasu, zacznij od pierwszego zapasu na jeden nagły wydatek.
Policz miesiąc niezbędnych wydatków
Punktem wyjścia są wydatki, których nie da się łatwo przesunąć ani obniżyć:
- czynsz albo rata za mieszkanie;
- energia i ogrzewanie;
- podstawowe jedzenie;
- dojazdy;
- opieka nad dziećmi lub bliskimi;
- inne obowiązkowe spłaty, na przykład raty kredytów i pożyczek.
Pomiń zakupy, z których w trudnym okresie można czasowo zrezygnować.
Zapisz sumę i datę obliczenia. To miara, a nie od razu cel: tyle kosztowałby miesiąc bez żadnych wpływów. Przelicz ją, gdy zmieni się czynsz, rata albo skład domu.
Trzy pytania, które zmieniają wielkość poduszki
Ta sama kwota wydatków może oznaczać różną poduszkę. Odpowiedz na trzy pytania.
- Jak bardzo zmieniają się Twoje wpływy? Porównaj najniższy i typowy wpływ z ostatnich 12 miesięcy. Im większa różnica i im mniej przewidywalne zlecenia, premie albo sezon, tym więcej miesięcy przyda się w zapasie.
- Ile osób utrzymuje się z budżetu i z ilu źródeł dochodu? Gdy jedno wynagrodzenie lub jedno świadczenie utrzymuje kilka osób, przerwa w tym wpływie dotyka wszystkich naraz. Drugie źródło dochodu w domu zmniejsza to ryzyko, ale go nie usuwa.
- Co możesz szybko ograniczyć? Jeśli część kosztów da się wstrzymać w ciągu miesiąca, poduszka może być mniejsza. Wydatki sezonowe, na przykład ogrzewanie zimą, mogą ją zwiększyć.
Odpowiedzi nie dają jednej liczby miesięcy dla wszystkich, ale pomagają ustalić, jak duży ma być dalszy etap. Przy stałym świadczeniu wpływy zmieniają się rzadziej, ale nagłe wydatki domowe nadal się zdarzają.
Ustal etapy
Zamiast jednej dużej kwoty zapisz kilka mniejszych celów, każdy z kwotą i terminem przeglądu:
1. Pierwszy zapas: kwota na jeden nagły wydatek.
2. Część miesiąca: na przykład połowa niezbędnych wydatków.
3. Pełny miesiąc niezbędnych wydatków.
4. Dalszy etap: kolejne miesiące dobrane do odpowiedzi na trzy pytania.
Etapy poduszki i odbudowa po wydatku. Po wydatku plan nie zaczyna się od nowa: wpłaty najpierw odbudowują zapas. Schemat poglądowy, bez kwot.
Po każdym etapie sprawdź, czy cel nadal pasuje, zwłaszcza po zmianie czynszu, źródła dochodu albo liczby osób w budżecie. Osiągnięty etap to też moment, by zdecydować, czy budujesz dalej, czy wpłacasz na inny cel.
Gdy zapas rośnie, sprawdź jeszcze raz miejsce, w którym go trzymasz. Jak szybko dostaniesz pieniądze, także w weekend? Czy wypłata coś kosztuje? Kto chroni te pieniądze i przed czym, wyjaśnia tekst o ochronie pieniędzy.
Ile to trwa: fikcyjny przykład
Pani Beata ma 42 lata i z jednej pensji utrzymuje siebie oraz dwoje dzieci. Niezbędne wydatki domu wynoszą 4800 zł miesięcznie. Ma już pierwszy zapas 800 zł, a po wszystkich wydatkach może odkładać 400 zł miesięcznie. W budżecie jest jedno źródło dochodu, więc jako czwarty etap pani Beata wybiera dwa miesiące niezbędnych wydatków, czyli 9600 zł. Liczymy bez odsetek, czyli przy stopie 0%, żeby wynik zależał tylko od wpłat.
- Etap 2, połowa miesiąca: (2400 zł − 800 zł) ÷ 400 zł = 4 miesiące.
- Etap 3, pełny miesiąc: (4800 zł − 2400 zł) ÷ 400 zł = 6 miesięcy, razem 10.
- Etap 4, dwa miesiące: (9600 zł − 4800 zł) ÷ 400 zł = 12 miesięcy, razem 22.
W 14. miesiącu, po wpłacie, zapas wynosi 6400 zł. Wtedy psuje się samochód, którym pani Beata dojeżdża do pracy, a naprawa kosztuje 2000 zł. Zapas spada do 4400 zł, czyli poniżej etapu 3. Odbudowa do poziomu sprzed wydatku zajmie 2000 zł ÷ 400 zł = 5 miesięcy, więc etap 4 przesuwa się z 22. na 27. miesiąc.
Przez 27 miesięcy pani Beata wpłaci 27 × 400 zł = 10 800 zł. Z tej kwoty 2000 zł odbuduje zapas po naprawie, a 8800 zł powiększy go z 800 zł do 9600 zł. Tych pieniędzy nie przeznaczy w tym czasie na wakacje, remont ani inny cel. Zapas spełnił jednak swoje zadanie: naprawa nie wymagała pożyczki.
Saldo poduszki miesiąc po miesiącu. Jeden wydatek przesuwa ostatni etap o 5 miesięcy, czyli o tyle, ile trwa odbudowa. Fikcyjny przykład, założenia: start 800 zł, wpłata 400 zł na koniec miesiąca, bez odsetek (stopa 0%) i bez opłat, wydatek 2000 zł w 14. miesiącu po wpłacie. Po dojściu do 9600 zł wpłaty na poduszkę się kończą, dlatego linia „bez wydatku” od 22. miesiąca stoi na 9600 zł.
Zasada odbudowy: zapisz ją, zanim sięgniesz po zapas
Kiedy sięgać po zapas, opisuje tekst o pierwszym zapasie. Do zasady użycia poduszki dopisz też dłuższą przerwę we wpływach. Tu chodzi o to, co dzieje się po wypłacie z zapasu. Zasadę odbudowy zapisz od razu przy etapach. Po każdej wypłacie z poduszki zanotuj:
- zapas po wydatku i brakującą kwotę do poziomu sprzed wydatku;
- wpłatę na odbudowę i datę pierwszej wpłaty, na przykład dzień po wpływie wynagrodzenia lub świadczenia;
- czy odbudowa ma pierwszeństwo przed innymi celami, czy dzielisz między nie wpłatę;
- datę przeglądu planu.
Czas odbudowy liczysz tak samo jak czas zbierania: brakująca kwota ÷ możliwa wpłata. Gdyby pani Beata po naprawie mogła odkładać tylko 200 zł, odbudowa trwałaby 2000 zł ÷ 200 zł = 10 miesięcy zamiast 5. Jeśli budżet na razie nie pozwala na żadną wpłatę, wyznacz datę ponownego sprawdzenia budżetu zamiast nierealnego terminu odbudowy.
Jeśli zapas pokrywa tylko część wydatku, a resztę chcesz rozłożyć na raty albo pożyczyć, najpierw sprawdź pełny koszt takiego zobowiązania. Gdy brakuje już na rachunki i codzienne wydatki, zacznij od listy płatności i rozmowy z odbiorcą przed terminem. O wsparcie możesz zapytać w ośrodku pomocy społecznej albo w centrum usług społecznych w gminie, w której mieszkasz (informacje Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; podstawa: art. 101 i 110 ustawy o pomocy społecznej).
Twój następny krok
Zapisz trzy liczby: niezbędne wydatki miesiąca, obecny zapas i wpłatę, która mieści się w budżecie po wszystkich wydatkach. Policz, ile miesięcy dzieli Cię od najbliższego etapu: (kwota etapu − obecny zapas) ÷ wpłata. Jeśli wynik nie jest liczbą całkowitą, zaokrąglij go w górę.
Wynik, etapy i zasadę odbudowy zapisz w poradniku krok po kroku.
