Obligacja to papier wartościowy, w którym emitent, czyli wystawca, stwierdza, że jest dłużnikiem jej posiadacza. Kupując obligację, pożyczasz mu pieniądze. Emitent zwykle płaci odsetki według warunków emisji, a w dniu wykupu oddaje wartość nominalną, czyli kwotę zapisaną na obligacji. Są też obligacje zerokuponowe, bez odsetek: kupuje się je poniżej wartości nominalnej, a w dniu wykupu dostaje całą wartość nominalną.
W odróżnieniu od akcji obligacja nie daje udziału we własności. Zwrot pieniędzy zależy od tego, czy emitent będzie w stanie zapłacić.
Na początek: ustal, kto jest emitentem, kiedy przypada dzień wykupu i jak odzyskasz pieniądze wcześniej. Obligacje sprzedawane przez państwo osobom prywatnym opisuje sekcja „Detaliczne obligacje skarbowe”, a przegląd możliwości zestawia te pytania z innymi formami oszczędzania i inwestowania.
Komu pożyczasz pieniądze
Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) w broszurze „Obligacje” dzieli obligacje według emitenta na komunalne, korporacyjne i skarbowe. Komunalne wydają samorządy: według ustawy o obligacjach gminy, powiaty, województwa i ich związki. Korporacyjne wydają przedsiębiorstwa, a skarbowe Skarb Państwa.
Za obligacje skarbowe Skarb Państwa odpowiada całym majątkiem. Tak stanowi art. 95 ustawy o finansach publicznych. Ta zasada dotyczy spłaty długu. Nie chroni przed opłatą za wcześniejszy wykup, spadkiem ceny obligacji notowanych ani wzrostem cen.
Za obligacje komunalne i korporacyjne odpowiada samorząd albo firma, która je wydała. Gdy emitent ma kłopoty, odsetki i zwrot mogą się opóźnić albo przepaść.
KNF w kampanii „Inwestuj świadomie” radzi, by przed zakupem obligacji firmy przeczytać warunki emisji i sprawdzić zadłużenie emitenta. Przypomina też, że zabezpieczenie nie zawsze wystarcza. Na stronie głównej kampanii dodaje, że im wyższa możliwa stopa zwrotu, tym wyższe ryzyko.
Jak płyną pieniądze przy obligacji. Trzy kroki opisują typową obligację z odsetkami, a droga do pieniędzy przed wykupem bywa różna. Źródło: KNF; listy emisyjne z 21.09.2026; obligacjeskarbowe.pl.
Detaliczne obligacje skarbowe
Detaliczne, czyli oszczędnościowe, obligacje skarbowe państwo sprzedaje osobom prywatnym co miesiąc, po 100 zł za sztukę. W ofercie standardowej są obligacje od 3-miesięcznych do 10-letnich (stan na październik 2026 r., obligacjeskarbowe.pl). Warunki każdej serii, czyli obligacji jednego rodzaju sprzedawanych w danym miesiącu, opisuje osobny list emisyjny. To dokument z oprocentowaniem, terminem wykupu i opłatą za wcześniejszy wykup. Oprocentowania nie podajemy, bo każda seria może mieć inne. Listy znajdziesz w bieżącej ofercie Ministerstwa Finansów.
Oprocentowanie bywa stałe, zmienne według stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP) albo od drugiego roku zależne od inflacji ogłaszanej przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). Przy oprocentowaniu zmiennym i zależnym od inflacji z góry znasz tylko stawkę pierwszego okresu, a w kolejnych odsetki mogą być niższe. Stałe oprocentowanie się nie zmienia, nawet jeśli ceny zaczną rosnąć szybciej niż ono. Odsetki są wypłacane co miesiąc, co rok albo w dniu wykupu, czasem po corocznym dopisaniu do kapitału.
Tych obligacji nie ma na giełdzie i nie można ich przenieść na rachunek maklerski, więc nie mają ceny rynkowej. Przed terminem zwykle odzyskujesz pieniądze przez wcześniejszy wykup. Zlecasz go u agenta emisji, czyli tam, gdzie kupiono obligacje. W seriach z października 2026 r. wcześniejszy wykup można zlecić najwcześniej po 7 dniach od zakupu i najpóźniej 20 dni przed dniem wykupu. Następuje on po 5 dniach roboczych od złożenia zlecenia, a soboty nie liczą się jako dni robocze. Zlecenia nie można odwołać.
Obligacje z oferty standardowej można też sprzedać albo podarować innej osobie na podstawie umowy. Umowę przedstawia się w punkcie sprzedaży obligacji, zwykle razem z nowym właścicielem. Obligacji rodzinnych, które mogą kupić tylko osoby z prawem do świadczenia wychowawczego, nie można w ten sposób sprzedać ani podarować: ich listy emisyjne wykluczają obrót nimi.
Wcześniejszy wykup zwykle kosztuje: od każdej obligacji pobiera się opłatę z listu emisyjnego. W części obligacji, np. 10-letnich, opłata nie przekracza narosłych odsetek, więc dostajesz co najmniej 100 zł za sztukę. W innych, np. 4-letnich, od drugiego roku opłatę pobiera się w całości, więc wypłata może spaść poniżej 100 zł.
Od odsetek pobiera się 19% podatku. Robi to agent emisji, więc nie wpisujesz ich do rocznego zeznania. Przy wcześniejszym wykupie podatek liczy się od odsetek po opłacie (informator obligacyjny). Inne zasady, także podatkowe, obowiązują dla obligacji zapisanych na indywidualnym koncie emerytalnym (IKE) albo indywidualnym koncie zabezpieczenia emerytalnego (IKZE). Od 2027 r. dotyczy to także osobistego konta inwestycyjnego (OKI).
Obligacje, także skarbowe, nie są objęte systemem gwarantowania depozytów prowadzonym przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG).
Wykup w terminie i wcześniej: fikcyjny przykład
Halina ma 63 lata i kupuje 20 obligacji po 100 zł, czyli za 2000 zł. Załóżmy:
- stałe oprocentowanie 6% w skali roku,
- wykup za rok, a odsetki wypłacane przy wykupie,
- opłata za wcześniejszy wykup 1 zł od obligacji, ale nie więcej niż narosłe odsetki.
Liczymy pełne miesiące, a podatek od odsetek po opłacie. To założenia do nauki, nie warunki żadnej serii.
- W dniu wykupu, po roku. Odsetki: 120 zł. Opłata: 0 zł. Podatek 19%: 22,80 zł. Wypłata: 2097,20 zł.
- Wcześniej, po 6 miesiącach. Odsetki: 60 zł. Opłata: 20 zł. Podatek 19%: 7,60 zł. Wypłata: 2032,40 zł.
- Wcześniej, po miesiącu. Odsetki: 10 zł. Opłata: 10 zł. Podatek 19%: 0 zł. Wypłata: 2000 zł.
Po miesiącu opłata zabiera wszystkie odsetki, ale nie sięga kapitału. Gdyby warunki pozwalały pobrać całą opłatę bez względu na odsetki, jak w niektórych obligacjach, Halina dostałaby po miesiącu 2000 zł + 10 zł − 20 zł = 1990 zł, czyli mniej, niż zapłaciła. Kwota w złotych to jednak nie wszystko: jeśli ceny rosną szybciej niż odsetki po podatku, za wypłatę kupisz mniej. Wyjaśnia to tekst o inflacji.
Obligacje notowane na giełdzie
Na giełdzie notowane są obligacje skarbowe z przetargów dla dużych inwestorów, tzw. hurtowe, a także część obligacji komunalnych i korporacyjnych. Kupujesz je i sprzedajesz przez firmę prowadzącą rachunek maklerski. W wyszukiwarce KNF sprawdzisz, czy firma jest nadzorowana.
Cenę, czyli kurs, podaje się w procentach wartości nominalnej: kurs 98 przy wartości nominalnej 1000 zł oznacza 980 zł. Kupujący dopłaca do tego sprzedającemu narosłe odsetki, czyli odsetki naliczone od dnia ostatniej wypłaty odsetek.
Gdy stopy procentowe na rynku rosną, kupujący oczekuje wyższego dochodu, bo tyle mogą dać podobne obligacje. Za obligację z niższym oprocentowaniem zapłaci więc mniej. Gdy stopy spadają, jest odwrotnie. Najmocniej dotyczy to obligacji o stałym oprocentowaniu i długim terminie do wykupu (KNF, „Obligacje”). Notowanie nie gwarantuje też szybkiej sprzedaży, bo do transakcji potrzebny jest kupujący. KNF przypomina, że wycofanie pieniędzy z inwestycji może być utrudnione i potrwać dłużej, niż się wydaje.
Fikcyjny przykład: Kamil ma 34 lata. Kupuje 2 obligacje o wartości nominalnej 1000 zł po kursie 100 i płaci 2000 zł oraz 5 zł prowizji. Potem stopy rosną, a kurs spada do 95. Ze sprzedaży Kamil dostaje 1900 zł minus 5 zł prowizji, czyli 1895 zł. To 110 zł mniej, niż wydał, nie licząc odsetek.
Skalę takich zmian pokazuje indeks obligacji skarbowych notowanych na rynku, który uwzględnia ceny i odsetki. W latach 2007–2025 indeks spadł w dwóch latach z 19: w 2021 r. o 9,7%, a w 2022 r. o 5,0%. Od października 2021 r. do września 2022 r. NBP podniósł stopę referencyjną z 0,1% do 6,75%.
Roczna zmiana indeksu obligacji skarbowych notowanych na rynku, 2007–2025. Indeks uwzględnia ceny i odsetki obligacji skarbowych o stałym oprocentowaniu i zerokuponowych. Nie obejmuje obligacji oszczędnościowych, prowizji ani podatku. To dane historyczne, nie prognoza. Źródło: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW), archiwum notowań, indeks TBSP, wartości z ostatniej sesji lat 2006–2025 (2008: wartość z 30.12.2008); obliczenia własne.
Podatki i ochrona przy obligacjach notowanych
Za każdą transakcję płacisz prowizję według tabeli opłat firmy. Podatek 19% od odsetek od obligacji zapisanych na rachunku maklerskim w Polsce pobiera zwykle firma prowadząca ten rachunek. Zysk albo stratę ze sprzedaży przed wykupem rozliczasz samodzielnie w zeznaniu PIT-38, a prowizje są wtedy kosztem (broszura Ministerstwa Finansów).
Gwarancja depozytów nie obejmuje także tych obligacji. Gdy firma prowadząca rachunek upadnie albo nie może oddać klientom ich pieniędzy i papierów, działa system rekompensat Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych (KDPW), z limitem. Nie pokrywa on strat z inwestycji, np. spadku ceny. Limity i warunki opisuje tekst „Kto chroni Twoje pieniądze i przed czym?”.
Jedno ćwiczenie przed decyzją
W karcie porównania zapisz emitenta, dzień wykupu i datę, kiedy pieniądze mogą być potrzebne wcześniej. Dla tej daty wpisz drogę do pieniędzy: wcześniejszy wykup z opłatą albo sprzedaż po bieżącej cenie. Dopisz koszty, podatek, czas oczekiwania i kwotę w gorszym scenariuszu. Brak danych zapisz jako pytanie, nie jako zero.
Potem wróć do tekstu o celu i zasadach porównywania i sprawdź koszty, podatki, ryzyko i dostęp.
Źródła
- KNF — Obligacje (K. Jajuga, wyd. II, 2006)
- KNF — Obligacje i akcje (K. Jajuga, wyd. III, 2009)
- KNF — Inwestuj świadomie: obligacje
- KNF — Inwestuj świadomie
- Ustawa o obligacjach, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1667
- Ustawa o finansach publicznych, tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu
- Ministerstwo Finansów — Obligacje skarbowe (obligacjeskarbowe.pl)
- Ministerstwo Finansów — Bieżąca oferta obligacji skarbowych
- List emisyjny nr 99/2026 (obligacje 10-letnie EDO1036) z 21.09.2026
- List emisyjny nr 98/2026 (obligacje 4-letnie COI1030) z 21.09.2026
- List emisyjny nr 100/2026 (rodzinne obligacje 6-letnie ROS1032) z 21.09.2026
- Ministerstwo Finansów — Obligacje skarbowe: najczęściej zadawane pytania
- Ministerstwo Finansów — Informator obligacyjny
- Ministerstwo Finansów — Obligacje roczne ROR, 3-letnie TOS, 4-letnie COI i 10-letnie EDO (strony ofert)
- BFG — Sprawdź, co gwarantujemy
- GPW — Rynek obligacji Catalyst: o rynku
- GPW — Obligacje na rynku Catalyst. Przewodnik dla inwestorów (2011)
- GPW — Archiwum notowań
- GPW — karta indeksu obligacji skarbowych TBSP
- NBP — Podstawowe stopy procentowe, archiwum (plik XML)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592 ze zm.
- Ustawa z 3 lipca 2026 r. o osobistych kontach inwestycyjnych, Dz.U. 2026 poz. 1098
- Ministerstwo Finansów — Broszura informacyjna do zeznania PIT-38 za 2025 r.
- KDPW — System rekompensat
- KDPW — Investor Compensation Scheme
